Precies dat innerlijke trekken-en-duwen maakt deze maand zo vermoeiend voor zoveel mensen. We denken dat het komt door “drukte”, maar het zit eigenlijk dieper. Het raakt een oude tegenstrijdigheid in onszelf: de spanning tussen wie we zijn als individu en wie we zijn in relatie tot anderen. Tussen zelf kunnen staan en samen kunnen zijn. Tussen vrijheid en nabijheid.
Psycholoog Erik Erikson beschreef die dynamiek ooit als de levenslange onderhandeling in jezelf tussen enerzijds autonomie en aan de andere kant intimiteit. Twee diepe basisbehoeften van ieder mens – en je hoeft geen psycholoog te zijn om te voelen hoe actueel ze juist in december zijn.
Kijk maar naar jezelf. Misschien voel je nu al weerstand bij het idee van wéér vier kerstdiners achter elkaar. Heus niet omdat je ondankbaar bent, maar omdat je ergens voelt dat jouw autonomie, je ruimte, je ritme, je eigenheid, je zelfbeschikking een tik krijgt. Moet je dat óók al!?!? Of misschien hoor je bij de groep voor wie december juist te stil is. Waar je al die ingeplande intimiteit juist mist. Geen drukke tafels, maar lege avonden. Dan voel je de pijn van de andere kant van de balans: was er maar iemand.
Het mooie is: beide gezichtspunten willen je iets vertellen.
De behoefte aan autonomie laat je zien dat je jezelf serieus mag nemen. Dat je niet automatisch hoeft te verschijnen op plekken waar je echt niet wilt zijn. Dat je keuzes mag maken die kloppen met je energie in plaats van met de kalender. De behoefte aan intimiteit laat je juist zien dat je soms wél mag aankloppen. Dat je jezelf mag uitnodigen bij anderen, of dat je jouw menselijkheid deelt met iemand die hetzelfde doormaakt. Dat nabijheid zoeken geen zwakte is, maar juist een kracht.
Stiekem is december misschien wel een test in hoeverre je dicht bij je eigen behoeftes durft te blijven. Hoe zorg je ervoor dat deze maand niet iets is dat je ondergaat, maar iets wat je vormgeeft? Misschien door juist één moment te plannen dat volledig van jou is: een middag alleen in het bos. Een avond schrijven. Een spontaan ticket naar ergens waar niemand je kent. Of juist door een uitnodiging te sturen naar iemand die je al te lang niet hebt gezien. Het gaat niet om groot of klein, het gaat om doen wat werkelijk belangrijk voor je is. Het gaat om waarachtig durven zijn, in eerste instantie naar jezelf.
Als je het zo bekijkt, zijn de feestdagen geen test van hoe sociaal je bent, of hoe goed je alleen kunt zijn, maar juist een kans om je eigen balans te vinden, die plek waar je vrij kunt zijn zonder je af te sluiten en verbonden zonder jezelf kwijt te raken. Leven zonder je eigen behoeften recht te doen, is zwaar. Dat is wat je moe maakt in deze tijd van het jaar – en gelukkig hoeft het niet. Als kerst dan toch het feest van het licht is, maak het dan in ieder geval licht voor jezelf.
